Hipomani

Bir hipomani döneminin geçirildiğini anlamak için iki olmazsa olmaz kriter bulunmaktadır: Bunlardan bir tanesi kabarmış, taşkın ya da çabuk kızan, olağandışı ve sürekli bir duygudurumun en az dört ardışık gün boyunca neredeyse her gün bulunmasıdır. Diğeri ise aşağıdaki diğer semptomlardan üç ya da dört tanesinin bulunması ile tanımlanabilir. Tüm bu kriterleri, aşağıda belirtileri yazarak teker teker inceleyelim.

En az dört ardışık gün boyunca kabarmış, taşkın ya da çabuk kızan, olağandışı ve sürekli bir duygudurum

Kabarmış ve taşkın bir duygudurum, kişinin kendisini hiçbir madde etkisi altında olmadan oldukça iyi, neşeli ve sanki uçuyormuş gibi sürekli yüksek bir duygulanımda hissetmesi anlamına gelebilir. Kişi, bu dönemde kendini dünyanın en tepesinde, en mutlu halinde hissedebilir. Çabuk kızan bir duygudurum, kişinin, diğerleriyle sürekli tartıştığı, kavgalara girdiği ve sürekli sinirlendiği bir duygulanım içerisinde olmasıdır. Maninin kilit noktası, kişinin bu kabarmış, yüksek duygudurumundan çabuk kızan duygudurumuna hızlı geçiş yapmasıdır. Bu durum, kişinin normal durumunun dışında ve yaşadığı olaylardan bağımsız olarak, günlerce ve haftalarca aynı miktarı ile sürebilir. Bir mani dönemi tanısı için, bu kriterin dışında aşağıdaki kriterlerin üç veya dört tanesinin de olmuş olması gereklidir.

Benlik saygısında abartılı bir artış ve büyüklük düşünceleri

Benlik saygısında abartılı bir artış, kişinin kendisi hakkında iyi hissetmesi, özgüvenli biri olması demek değildir. Bu belirti, kişinin normal benliğinden ve çoğu kişiden daha fazla, abartılı bir derecede yüksek bir benlik saygısına sahip olmasıdır. Kişi, kendini diğer insanlardan çok daha yetenekli, başarılı ve cazibeli görür, kendi fikirlerini, hatasız, en harika fikirler olarak görebilir. Bu, gerçekte de böyle olabilir; fakat normalde böyle bir düşünce yokken belirli bir dönemde böyle bir durumun ortaya çıkması, bir belirti olarak adlandırılması için yeterlidir. Büyüklük düşünceleri de kişinin gerçeğin ne olup olmadığı göremeyecek derecede yüksek bir büyüklenmeci tavır içine girmesi anlamına gelebilir.

Uyku gereksiniminde azalma (örneğin yalnızca üç saatlik bir uykuyla kendini dinlenmiş olarak duyumsama)

Eğer kişi, uykuya dalmakta güçlük çekiyorsa, normalde uyuduğundan birkaç saat daha az uyuyup ya da her zamankinden daha erken kalkıp yine de kendini zinde hissediyorsa bu belirtinin varlığından söz edilebilir. Kişi, bu belirtide normalde 7-8 saat uyurken, şimdi 4-5 saat uyuyup ya da hiç uykuya ihtiyaç duymayıp yine kendini zinde hissedebilir. Bu durum, stresten veya depresyondaki uykusuzluktan farklı bir durumdur; çünkü bu durumda kişi, uyuyamaz, uykuya dalmakta güçlük çeker ve sonrasında kendini dinlenmemiş, yorgun hisseder. Manideki belirtide kişiye 4-5 saatlik uyku yetmektedir; bazen de hiç uyumaz ve yine de yorgun hissetmez.

Her zamankinden daha konuşkan olma ya da konuşmaya tutma

Bu belirtide kişi, kendini normal konuşuyor olarak görebilir; hatta ona göre diğerleri daha yavaş konuşmaktadır. Öte yandan diğer insanların en kolay tespit edebileceği belirtilerden biridir. Diğerleri kişiye, çok konuştuğunu, konuşurken konudan konuya atladığını, diğerleri konuşmak istediklerinde onların sözünü kestiğini kişiye söyleyebilirler.

Düşünce uçuşması ya da düşüncelerinin sanki birbirleriyle yarışıyor gibi birbiri ardı sıra geldiğine ilişkin öznel yaşantı

Bu durum ilk ortaya çıktığında kişiye, daha çok fikre sahipmiş ve düşünceler kafasında uçuşuyormuş gibi gelebilir. Bu düşünceler, kişiye ilk başta yaratıcı fikirler olarak gözükür; fakat zaman geçtikçe kişinin kendisi de konsantrasyonunu kaybeder. Mani döneminde kişi, düşüncelerini bir arada tutamaz hale gelir ve karşıdaki kişiye de iletemez duruma gelmeye başlar. En ileri döneminde bu düşünceler, kişinin konsantrasyonu tamamen etkiler ve kişi, gece uyuyamaz hale bile gelir. Kişi, bu düşünceleri durdurmak ister; fakat durdurulması pek mümkün değildir.

Dikkat dağınıklığı (kişinin dikkati, önemsiz ya da ilgisiz bir dış uyarana kolaylıkla dağılır) olduğu bildirilir ya da öyle olduğu gözlenir.

Bu belirti, kişinin herhangi bir dış uyaran -bu bir ses olabilir, ışık olabilir, diğer insanlar olabilir- sayesinde dikkatinin kolayca dağıldığını vurgular. Kişi, konsantrasyonunu devam ettirmede, karar vermede, yaptığı işi tamamlamada sıkıntı yaşar. Diğerleri, kişinin bir işe başlayıp bitirmeden başka bir işe başladığından dem vururlar.

Amaca yönelik etkinlikte artma (toplumsal olarak, işte ya da okulda ya da cinsel bağlamda) ya da psikodevinsel kışkırma (ajitasyon) (bir amaca yönelik olmayan anlamsız etkinlik)

Kişi, bu belirti olduğunda kendini fiziksel olarak daha aktif hisseder ve daha çok amaca yönelik aktiviteye katılma gereksinimi duyar. Fakat düşünce uçuşması ve dikkat dağınıklığı ile amaca yönelik aktiviteyi tamamlamada sıkıntı yaşar.

Kişi aynı zamanda psikomotor ajitasyon (psikodevinsel kışkırma) da yaşayabilir. Böyle bir durumda o kişinin, gergin bir durumda sürekli hareket etme isteği olduğu, sakince bir oturma eylemi bile gerçekleştiremediği anlamına gelmektedir.

Kötü sonuçlar doğurabilecek etkinliklere aşırı katılma (örneğin aşırı para harcama, dşüncesizce cinsel girişimlerde bulunma ya da gereksiz iş yatırımları yapma)

Kişinin normal halinden fazlasıyla para harcaması, cinsel aktivitesinde artma, hızlı araba kullanma, normalde bulunmayacağı kadar riskli durumlarda bulunma durumu da maninin belirtilerinden biridir. Bu belirti, hem kişiye hem de çevresindekilere kötü sonuçlar doğurabilir. Aslında kişinin etrafındakilerinin, psikolojik bir sorun olduğunu düşünmelerine itecek olan belirtidir.

Tıbbi bir durum nedeniyle ya da madde kullanımına bağlı olarak bir hipomani dönemi geçirdiyseniz tanınız, başka bir sağlık durumuna bağlı ikiuçlu bozuluk ya da maddenin yol açtığı ikiuçlu bozukluk olarak konabilir. Huntington Hastalığı, MS hastalığı, bazı felç durumları, vitamin eksiklikleri, hipertiroid, enfeksiyonlar ve bazı kanserler bir hipomani dönemini tetikleyebilir ya da yol açabilir. Aynı şekilde alkol, amfetamin, kokain, halusinojen, inhalan, sakinleştiriciler, hipnotikler ve anksiyolitik kullanımı bir hipomani dönemini tetikleyebilir ya da yol açabilir.